Parentificatie: als een kind de ouderrol overneemt

Een kind dat zelfstandig oogt voor zijn leeftijd wordt vaak als positief gezien. Soms is het juist een signaal dat een kind taken draagt die niet bij zijn leeftijd horen.

Zelfstandig ogen is niet hetzelfde als het goed hebben 
Wanneer een ouder onvoldoende beschikbaar is, door psychische problematiek, verslaving of overbelasting, verschuiven de rollen binnen een gezin geleidelijk. Een kind neemt taken over: een jonger broertje of zusje klaarmaken voor school, structuur bewaken, zorgen dat er gegeten wordt. Voor de buitenwereld lijkt dit kind volwassen voor zijn leeftijd. Het is echter geen ontwikkeling, het is een aanpassing aan een tekort.

Hoe het patroon ontstaat
Parentificatie begint zelden bewust. Het begint als "even helpen" op een moment dat een ouder het niet redt, en wordt ongemerkt een vast patroon. Het kind leert dat het zorgen voor anderen zijn rol is en leert tegelijk zijn eigen behoeften weg te stoppen omdat daar geen ruimte voor lijkt te zijn.

Waarom het lang onopgemerkt blijft
Omdat het kind functioneert en zelfs uitblinkt in verantwoordelijkheid nemen, wordt het probleem zelden als probleem herkend. Ouders zien het niet meer als iets bijzonders en het kind kent zelf geen andere situatie. Dat maakt herkenning door een buitenstaander, zoals een leerkracht of jeugdconsulent, essentieel.

Wat hulp hieraan doet
Systeembegeleiding richt zich op het herstellen van de juiste rolverdeling binnen een gezin: ouders leren stap voor stap weer de regie te nemen, zodat het kind die rol niet langer hoeft te dragen. Dat gebeurt niet door het kind los te koppelen van zijn verantwoordelijkheidsgevoel, maar door de situatie eromheen te veranderen, zodat die verantwoordelijkheid niet meer nodig is.