Wanneer je het netwerk juist niet inschakelt

Systemisch werken begint bij de omgeving van een gezin. Maar het netwerk activeren is geen standaard stap die je altijd zet. Er zijn situaties waarin het netwerk zelf onderdeel is van het probleem. Weten wanneer je het netwerk juist niet inschakelt, is net zo belangrijk als weten wanneer je dat wel doet.

Het netwerk als eerste beweging 
Bij Curess kijken we bij elk gezin eerst naar wat de omgeving kan betekenen. Niet als theoretisch vertrekpunt, maar als concrete eerste stap. Als een moeder overbelast is, is een hulpverlener die drie keer per week langskomt niet altijd de meest logische oplossing. Vaak is er een oma die een middag kan komen. Een buurvrouw die een keer per week kookt. Een vriendin die helpt met de kinderen naar bed brengen.

Die ondersteuning voelt anders voor het gezin. Het is geen professional die binnenstapt met een methodiek. Het is iemand die ze kennen, die er al bij hoort. Dat verlaagt de drempel om hulp te accepteren en vergroot de kans dat het gezin na het traject ook zelfstandig verder kan.

Maar niet altijd 
De inschatting of het netwerk ingezet kan worden, is altijd maatwerk. En die inschatting vraagt zorgvuldigheid, omdat de gevolgen van een verkeerde keuze groot zijn.

Bij intergenerationele problematiek loopt de schade soms door het hele netwerk heen. Als er sprake is van zedendelicten binnen de familie, waarbij het misbruik al generaties lang plaatsvindt, is het netwerk zelf de onveilige factor. Dan schakel je die opa niet in om te helpen met de kinderen, ook niet als hij zichzelf als steunpilaar ziet.

Hetzelfde geldt als netwerkleden zelf kwetsbaar zijn. Een vriendin met eigen LVB-problematiek kan niet dragen wat een gezin nodig heeft. Een buurman die zelf worstelt met verslaving brengt eigen risico's mee. De vraag is niet alleen wie er is, maar wie er echt beschikbaar is en of de relaties gezond genoeg zijn om er een beroep op te doen.

Wie maakt die inschatting 
De beoordeling wordt niet alleen door de hulpverlener gemaakt. Bij het startgesprek zit altijd de teamcoördinator aan tafel, samen met de hulpverlener en waar mogelijk de verwijzer. Die verwijzer kent het gezin vaak al langer en heeft context die het aanmeldformulier niet vangt: hoe zijn de verhoudingen binnen de familie, wat heeft al eerder niet gewerkt, waar zit de spanning.

Dat driegesprek aan het begin van een traject voorkomt dat pas weken later, als het netwerk al betrokken is, blijkt dat een familielid zelf een risicofactor is. Die fout is moeilijk te herstellen en schaadt het vertrouwen van het gezin.

Systemisch werken is meer dan netwerk activeren 
Systemisch werken wordt soms verward met het altijd betrekken van familie en omgeving. Dat is niet wat het betekent. Het betekent dat je de situatie van een gezin begrijpt vanuit het systeem waar het onderdeel van is. Soms leidt dat tot het activeren van het netwerk. Soms leidt het tot de conclusie dat het netwerk juist buiten beeld moet blijven.

Het verschil weten, en de moed hebben om die keuze te maken, is onderdeel van wat ambulante hulpverlening zo veeleisend maakt